Đăng bởi: Truong Les-Lauriers | Tháng Hai 11, 2015

Tản Mạn Về Những Hạt Đường


Pham Nga


1904007_5001688615307_7984689773084492785_n

 

Chàng đã rót cà phê
Vào tách
Chàng đã bỏ đường
Vào tách…”
* Jacques Prévert

1.
Lâu nay, bạn bè đều biết hể đi uống cà phê là tôi có tật chỉ gọi cà phê phin đen, cũng như rất dư hơi khi dặn người phục vụ “Khỏi đem đường ra cho chú nhé!”. Thay vào đó, cứ chán ngắt tái diễn trước mắt bạn bè là cảnh tôi rón rén lục túi xách hay móc bóp ra gói đường ăn kiêng – một loại “bùa hộ thân” luôn mang theo bên người của dân bị bệnh tiểu đường như tôi.
Rủ nhau đi uống cà phê sáng chủ nhật này, cứ như thế gian đã đổi đời, anh bạn thân tròn mắt kinh ngạc khi chứng kiến tôi hiên ngang múc từ cái hũ sứ trắng xinh xắn trên bàn một hơi mấy muỗng đường bỏ vào tách cà phê.
‘Nè, hết bịnh rồi hả ông? Không cần xài gói bùa nữa hả? Tôi cũng không uống ngọt tới mấy muỗng như vậy!”, tội nghiệp anh bạn không thể nào nín được câu tra vấn tôi.
“À, tái khám hôm thứ bảy thì xét nghiệm glucose thấy… ngon lành! Y như ba tháng trước, mức đường của mình vẫn trong ngưỡng normal…”, tôi còn hãnh diện nhấn nhá: “…Y như của người bình thường!”

 

2.
Nếu cuộc đời có thể quay lại thời quá khứ, có thể thấy tôi cũng đã từng ở vào tâm trạng kinh ngạc, thế nào cũng bục ra câu hỏi đại loại như câu hỏi của anh bạn bữa nay. Khi ấy, Hớn – một anh bạn học rất thân, sau cả hai chục năm vượt biên sang sống ở Mỹ mới trở về nước và gặp lại nhau, mời tôi đi uống cà phê, ăn sáng. Vào nhà hàng, không thèm mở menu, anh ta tỏ ra rất khẩn thiết khi hỏi cô chạy bàn:
“Ở đây có cà phê nào không có hay giảm caffeine không cô?”
“Là… sao, thưa anh?”, cô gái lúng túng, còn nhìn sang tôi như cầu cứu.
“Thì chắc là cà phê nhưng không có hay đã rút bớt caffeine, coi như chất cốt, chất tinh cà phê đó mà. Phải không ông?”, tôi giải thích đại với cô phục vụ nhưng Hớn cũng gật gật đầu. Tôi đã nghĩ cái tên này giờ là Việt kiều – đúng ra phải gọi là người Mỹ gốc Việt, hay đã ở lâu dài tại Việt Nam thì Mỹ kiều gốc Việt – bày đặt chãnh chọe, đòi món cà-phê-không-có-cà-phê lạ hoắc lạ huơ, chứ hồi xưa, khi còn lê lết canh me vượt biên ở Vũng Tàu, cả bọn nghèo, rách như xơ mướp, có cà phê pha bắp, pha đậu nành rang để uống là quý lắm rồi.
Nghe cô gái trả lời là quán không có loại cà phê nào như vậy thì Hớn nói “Cám ơn, vậy cho chai nước suối Vĩnh Hảo hay La Vie cũng được”. Kế đó, anh lấy trong cái “bao tử” đeo ở lưng ra mấy gói nhỏ nhỏ rất lạ đối với tôi. Hớn cầm lên từng gói và giải thích:
“Mình bịnh hoạn đủ thứ, thứ nhất bị cao huyết áp, phải cử cà phê nhưng mình vẫn ghiền mùi cà phê nên đi đâu cũng đem theo mấy gói coffee non- caffeine này. Thứ nhì là mình bị tiểu đường nên chỉ dùng đường low GI diet là gói này, để xài khi kêu đá chanh, trà lipton. Bác sĩ còn cấm mình nhiều thứ nữa…”.
Tôi chẳng phải nhọc công đợi lâu. Chỉ một lát sau, cái “nhiều thứ nữa” được Hớn liệt kê tiếp… Vừa nhắc tôi gọi món điểm tâm, anh ta đã ái ngại hỏi nhỏ: “Nè, không biết ở đây họ có bỏ bột ngọt vô đồ ăn nhiều quá không, có nêm mặn quá không nữa? Để tui nói ông nghe, ở bển bà xã mình nấu đồ ăn trong nhà thì nêm rất lạt và không bao giờ xài bột ngọt. Mỡ cũng vậy, nhà mình tránh, chỉ dùng 100% dầu ăn.”
Nói cho gọn, bạn tôi đang sống rất khắc kỷ với chế độ cà phê không cà phê, đường không đường, giảm muối, miễn bột ngọt, miễn mỡ béo… Phải nghe chuyện kiêng cử đủ thứ của Hớn, tôi vừa nóng đầu vừa chán nãn vì biết cái danh sách đầy âm tính kia chưa chắc đã kết thúc. Khi đốt điếu thuốc cho thư giãn một chút, tôi không khỏi nghĩ rằng, ông nội này mới nói đã bỏ thuốc lá rồi nhưng nếu còn vương vấn khói thuốc thì chắc chắn ổng chỉ kiếm thứ thuốc lá đã rút hết nicotine. “Tội nghiêp! Sống như vậy thì chết sướng hơn!”, tôi thầm nghĩ.
Sau khi Hớn bay về Mỹ, có lần tôi đem câu chuyện trên kể lại với một đám bạn học chung với chúng tôi hồi còn ở Văn Khoa Sài Gòn, một anh đã nhận xét tếu mà chí lý:
“Phải tôn cái tên Hớn lên hàng đại sư, thiền sư gì đó, pháp danh là… Cử Đủ Thứ mới được! Thí dụ như chỉ cần áp dụng câu trong kinh Bát Nhã ‘Sắc bất dị không, không bất dị sắc. Sắc tức thị không, không tức thị sắc’, nghĩa là ‘Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc. Sắc tức là không, không tức là sắc’, vào cái vụ cử ăn đường, kiêng uống ngọt của ngài Cử Đủ Thứ, ta có ngay cái ‘công án’ thiền tuyệt vời sau đây: Ăn đường chẳng khác gì cử đường, cử đường coi như ăn đường. Vậy ăn đường chính là cử đường, cử đường chính là ăn đường.”

3.
Ở thời điểm gặp lại anh bạn Hớn đáng tội nghiệp kia, nhờ Trời thương, sức khỏe tôi tương đối còn tốt, theo nghĩa ít ra là tôi chưa rơi vào tình trạng như anh ta là đã dính các bệnh thường xảy đến, mà hể đến là hay đi cả bè cả lũ, đánh hội đồng bệnh nhân đàn ông từ 50 tuổi trở lên, như: huyết áp cao, tiểu đường, rối loạn cholesterol, thoái hóa xương khớp, gút.v.v… Cũng có nghĩa là khi ấy, tôi hoàn toàn xa lạ đối với những thứ bạn mình phải thường trực kiêng cử trong ăn uống, sinh hoạt. Thậm chí tôi thầm có ý vừa thương hại vừa cười cợt, chế diễu bạn mình lẩm cẩm quá đáng. Tôi đã cho rằng bạn mình quá lập dị, không giống ai, nhất là cái kiểu đi đâu cũng mang kè kè mấy gói “bùa hộ thân”, nào phải để trừ tà, chống ma ngoài đường mà chỉ để đối phó với tính chất tự nhiên của những thực phẩm, gia vị cần thiết và rất bình thường đối với người khác, như cà phê, đường, muối, bột ngọt…
Nào ngờ sau đó, là vài năm mới đây, đến lượt tôi cũng lẩm cẩm như bạn mình, có đỡ hơn một chút là vì chỉ dính tiểu đường, tôi chỉ thủ một thứ ‘bùa hộ thân” thôi, đó là những gói đường ăn kiêng, đủ nhãn hiệu nội/ngoại, như: Equal, Hermesetas, Isomalt… Điều đáng nói là trong suốt một thời gian dài, dù đã ăn uống có kiêng cử thường trực như thế, tôi vẫn đã phải chịu đựng thứ tâm lý ảm đạm, nặng nề, lúc nào cũng lo lắng, đề cao cảnh giác đối với đường cùng mọi thứ thức ăn, thức uống có vị ngọt. Đối với ai khác, màu trắng tinh tươm của những hạt đường cát trông thật hiền lành, bắt mắt, nhất định đem tới vị ngon ngọt, hấp dẫn cho cảm quan của họ. Còn đối với tôi, đó chỉ là một màu trắng khó chịu, ác dữ như kẻ thù, đầy đe dọa đối với an lành của sức khỏe và tuổi thọ con người…

4.
Đúng ra, từ thuở xa xưa, về đời sống vật chất hằng ngày, đường cho vị ngọt, cho cảm giác dễ chịu chứ không phản cảm nên thân thiện với khẩu vị của con người. Một cách cần thiết để tạo cảm giác ngon miệng – tính từ “ngon” thường đi liền với tính từ “ngọt” – đường có mặt với tính chất tích cực, dễ chấp nhận nhất trong 5 vị căn bản là ngọt, mặn, chua, cay và đắng. Đến đầu thế kỷ XX, vị thứ 6 xuất hiện, mang tên nôm na là vị ngọt-thịt, tức ruột rà cùng họ ‘Ngọt’ với vị ngọt-đường. Đó là năm 1908, giáo sư Kikunae Ikeda đã tách chiết axit glutamic từ tảo bẹ ra một chất tạo vị mới, đặt tên là “umami”, rồi người Nhật chế ra một loại phụ gia thực phẩm mới tên là bột ngọt (Glutamat) chủ yếu chứa vị umami, còn gọi là “vị ngọt thịt” do chất điều vị này giúp cân bằng, hòa hợp và làm tròn đầy vị đạm trong thực phẩm.
Còn về đời sống tinh thần, tình cảm, lâu nay người ta vẫn quen nói hay viết là “hạnh phúc ngọt ngào”, “tình yêu ngọt ngào”, “kỷ niệm ngọt ngào”…, hay người Anh – Mỹ vẫn âu yếm gọi người yêu dấu của họ là “My sweetheart!”. Và dù trong ngôn ngữ đời thường làm gì có hạt đường, hạt bột ngọt nào lẫn vào nhưng thiên hạ vẫn thường hay ví von lời tuyên bố hay ho, lời hứa hẹn đẹp đẽ của ai đó là “ngọt như đường!”.
Đường thân thiện với con người như thế nên ở thế gian này, những người hằng ngày ăn đường, nêm ngọt vừa đủ theo nhu cầu của cơ thể, được xem là những người bình thường đối với đường-ngọt. Bên cạnh đó là hai loại người bất thường đối với đường-ngọt, một là những người hảo ngọt trong ăn uống, tức hay dùng nhiều đường cát, đường phèn, sữa đăc có đường…; hai là những người không ưa đường, ghét vị ngọt. Và bao giờ dân ưa đồ ngọt cũng đông hơn dân kiêng đồ ngọt.
Dân hảo ngọt, dù là đàn ông hay đàn bà, dù có làm hao đường, sữa của mấy quán cà phê – giải khát, hay dù có tốn bộn tiền cho cái thói quen ra đường là ghé xe cốc-tai, tiệm chè thập cẩm… đi nữa thì cũng không có gì đáng trách, miễn đừng rơi vào thói “hảo ngọt” của một số quý ông rửng mỡ, toàn rậm rực đi kiếm gái đẹp, gái chân dài. Còn về phía dân kiêng ngọt, xa lánh các loại đường và sữa ngọt thì nên được thông cảm, vì họ phải như thế chẳng qua là do phải kiêng khem nghiêm nhặt theo yêu cầu chữa trị các bệnh như: tiểu đường, ung thư, huyết áp cao, gút…
Ngay dân nhậu, ngày ngày khỏe khoắng nốc bia, rượu tây, rượu đế, rượu thuốc…, thường cũng không thích ngọt. Đại đa số người uống rượu thích thức ăn làm mồi nhắm có vị chua và cay để uống rượu mới đả, như: lẩu cá nấu chua, lẩu Thái, cà ri dê, hàu ăn sống với tương Wasabi…, luôn kèm theo là nước chấm dầm nhiều ớt hay ớt hiểm cắn bùm bụp! Thậm chí uống rượu cũng ngon đặc biệt khi gặp mồi đơn giản nhưng có vị “khổ đau” là chát hay đắng, như các loại trái cây bậy bạ là bưởi, ổi, bần, khế, mận đắng Đà Lạt… Một tay bợm cho biết là mồi mà có vị ngọt thì uống bia, uống rượu lạt lẽo. Chỉ có một thứ ngọt tạm chấp nhận được, đó là kẹo đậu phộng, nhưng bởi vị béo của hạt đậu chứ không phải bởi vị ngọt của lớp đường bọc miếng kẹo.
Ngược lại, dân nghiện, say đắm “nàng tiên nâu” lại thích món ngọt. Một nhà báo già đã kể cho tôi nghe là dân bẹp (vành tai một bên của người nghiện hay bị bẹp, ép và sọ vì khi hút phải nằm nghiêng trên cục sành kê đầu hay gối cứng) như anh thích ăn các món ngọt, như chè hạt sen, chè bạch quả, chè nhãn, vải hộp…, sau khi hút xong. Ngược lại, họ tránh xa các món có vị chua vì loại này làm dân nghiện tiêu chảy.

5.
Trở lại với thành phần quen mặt nhất, dân số đông vượt cả dân ghiền rượu lẫn dân ghiền á phiện là dân ghiền cà phê, dù thường xuyên tiếp cận mấy thứ chất ngọt là đường, sữa nhưng đa số lại ít đụng tới các món ăn ngọt khi đang thưởng thức cà phê. Lý do là, sau khi đường cát hoặc sữa đã được cho vào cà phê ở mức vừa đủ ngọt theo gu riêng của người uống, bất cứ món ngọt nào khác “nạp” vô sau đều làm hỏng vị đắng đặc trưng tuyệt vời của cà phê. Như khi cả đám bạn bè nam, nữ rủ nhau đi uống cà phê, dù uống cà phê hay uống món nước ngọt, sữa tươi, nước quả ép… nào khác, nhiều bạn gái do tính thích ăn vặt sẽ mời cả nhóm nhấm nháp một, hai món bánh ngọt, trái cây nào đó do mình mang theo hay gọi ở quán. Vào trường hợp này, những người bạn chánh hiệu ghiền cà phê, tức khi chọn uống cà phê thì phải đúng nghĩa là cà phê và chỉ muốn thưởng thức trọn vẹn hương vị của tách cà phê mình gọi thì sẽ từ chối, hoặc uống cà phê xong xuôi rồi mới tham gia ăn bánh, trái các thứ.
Còn tôi, tình cờ đã ghiền cà phê từ thuở 17- 18 tuổi. Tôi còn nhớ là vào những đêm thức trắng ôn thi tú tài thời đó, mình đã mở đầu “sự nghiệp uống cà phê” với loại cà phê rang, xay thơm lừng của nhãn hiệu J.Martin – Meilleur Gout bán ở một tiệm tạp hóa lụp xụp nằm trên đường Trần Quang Khải, Tân Định, thời đó cũng thuộc Quận 1 Sài Gòn. Đã gần 50 năm trôi qua, tôi luôn giữ thói quen chỉ uống cà phê đen nóng. Đến cơn ghiền cà phê mà được là tách cà phê phin hảo hạng ở quán máy lạnh sang trọng thì tốt, mà ly xây chừng (*) ở mấy cái tiệm hủ tíu nhớp nháp của các chú Thòong (*), hay ly cà phe vớ ở mấy quán cóc xập xệ lề đường cũng xong.
Một điều nữa là tôi chỉ uống cà phê với lượng đường cát trắng ngọt vừa phải, không đắng nghét như ra vẻ lữ khách cay đắng mùi đời, cũng không ngọt ngay như các chị em hí hửng húp nước chè nhãn nhục.
Bước vào tuổi già, nhịp sống chậm đi, người ta nào còn bận tâm với những chuyện đại sự, làm ăn lớn hay mộng mơ, lý tưởng chưa thành, để rồi cứ quanh quẩn với những điều vụn vặt trong sinh hoạt hằng ngày, như cái kiếng lão, hộp chia thuốc uống sáng/trưa/chiều, máy đo huyết áp, cái nón vải che nắng… Đến cử cà phê một mình sáng sáng bên chiếc laptop, tôi thường thấy mình tẩn mẩn lập đi lập lại toàn những nghi thức bó buộc của màn trình diễn khắc khổ, là lấy ra, xé gói đường ăn kiêng, rón rén bỏ vào tách. Đến việc cầm muỗng quậy thì tôi cũng phải chú ý quậy thật chậm, thật khẽ, bởi nỗi lo lỡ đường tan hết sạch thì món uống có thể bị ngọt quá lố…

Tôi thường chạnh nhớ dòng thơ tuyệt mỹ của Prévert:

Chàng đã rót cà phê
Vào tách
Chàng đã bỏ đường
Vào tách
Với cái muỗng nhỏ
Chàng đã khuấy
Chàng đã uống cà phê
Và đặt tách lại trên bàn
Không nói với tôi một lời (**)

Tôi nghĩ nhà thơ Pháp đã khắc họa hình ảnh người đàn ông thật lặng lẽ với tách cà phê của mình. Có vẻ như vì bận uống cà phê mà anh ta đã câm lặng làm ngưng đọng cuộc sống và cả cuộc tình của mình, còn không quay nhìn, không chuyện trò với người yêu ngồi bên cạnh. Đó là những lời thơ u sầu, một tiết lộ đầy muộn phiền về một tình yêu đã không thể nào được cứu vãn… Với tất cả lòng yêu chuộng, tôi thường đem ra chiêm nghiệm tới, lui mãi những câu thơ tráng lệ này những khi uống cà phê một mình. Để rồi tôi càng chán ngán kiểu, cách sống của mình, rằng thưởng thức hương vị cà phê, bay bổng tâm tưởng mà cứ phải bị ám ảnh bởi cái hạn chế không được phép ngọt thì quả là què quặt, bất bình thường và tất nhiên chẳng thi vị, hào sãng chút nào. Dù có hay không phơi bày trước mắt người khác, cảnh ăn uống dè dặt, cử kiêng kiểu ấy cũng chỉ là những lát cắt xấu xí từ cuộc sống nhẫn nhục, cam chịu của một con bệnh đáng tội nghiệp bên món uống lỡ ghiền của hắn ta.

6.
Nhưng rồi, giống như một nỗi buồn sâu đậm nào đó trong đời sống này, tưởng quá lớn lao để không thể nào nguôi ngoai được nhưng rồi cũng dần hồi phai nhạt theo ngày tháng, từ tình cảnh uống cà phê sáng, tối một mình tức là tự đối diện với chán chường – thứ phiền muộn đã quá thân quen – cũng như không ngớt tự thương hại cái thân bệnh hoạn của mình, tôi đã dần hồi chuyển sang tâm cảnh dửng dưng như đã thuần thục trong sự chịu đựng một khổ hình âm thầm về tinh thần và cảm xúc. Ngày ngày, tôi lặng lẽ thực hiện những cử chỉ cần thiết để có một tách cà phê không được phép ngọt của mình, không vui cũng không buồn.
Chính vào lúc tôi đã dửng dưng, dường như vô cảm, trong lòng vắng bặt cả niềm hy vọng, mong ước nhỏ nhoi là được sớm lành bệnh để có thể sinh hoạt, ăn uống bình thường trở lại như mọi người, thì kỳ diệu thay, liên tiếp trên những phiếu xét nghiệm định kỳ mức đường trong máu đã không còn con số nào bị in đậm đen, tức nằm ngoài ngưỡng ‘Normal’. Như vừa rồi, một cách dè dặt, bác sĩ đã phán là tôi coi như đã lành bệnh, nhưng để tránh bị tái phát, tôi phải tiếp tục uống thuốc ở liều thấp nhất cũng như phải tiếp tục kiêng ngọt.
Dù sao, không cách nào hơn là nghe theo lời ông bà mình vẫn nói “Có kiêng mới lành”, nhưng mặt khác, tôi đã có thể trở lại với cách tiếp cận bình thường như-ai-khác đối với đường – vị ngọt trong món ăn, thức uống hàng ngày. Giờ thì giống như những hạt đường hòa tan trong cà phê, tôi hòa tan trong đám đông người ghiền cà phê. Trước mặt tôi, những hạt đường nhỏ bé cứ trắng tinh như màu trắng bình thường, vô tội vạ của chúng…

PHẠM NGA
(Cận Tết Ất Mùi)


*Xây chừng: Nghĩa là ‘ly nhỏ’ theo âm tiếng Quảng Đông (tài chừng là ly lớn). Người bình dân hay gọi gọn ‘xây chừng’ là ly cà phê đen nhỏ, còn chính xác phải gọi là ‘dịt phé xây chừng’ (dịt phé là cà phê đen, nại phé là cà phê sữa, sủi phé là cà phê đá) – Thoòng: Theo từ ‘thoòng dành’ đọc theo âm Quảng Đông, âm Hán Việt đọc là ‘Đường nhân’, nghĩa là ‘người nhà Đường’. Đây là một đế chế rất hùng mạnh trong lịch sử cổ đại của dân tộc Trung Hoa nên các đời sau của họ thường hãnh diện tự xưng theo tên gọi của triều đại này.
** Trích bài thơ “Déjeuner du matin” – tập “Paroles” – Jacques Prévert – bản dịch Nguyễn Đăng Thường & Diễm Châu.


stat tracker for tumblr

free counters


Responses

  1. Cám ơn anh Hùng đã cho các bạn thưởng thức một bài văn tuyệt vời. Tuy bài viết về đường nhưng lại có pha thêm chút phần cay đắng. Hình như đó là tính chất của cuộc đời.
    Thời trung học, trong lớp Pháp văn, tôi đã chới với khi đọc bài thơ “Déjeuner Du Matin” nhưng không còn nhớ tựa của bài thơ. Nay nhờ bài của anh Hùng, tôi tìm đọc lại nguyên bài thơ và vẫn thấy quay quắt xót xa.

  2. Cám ơn Kiên, đặc biệt về mối đồng cảm đúng chóc tâm ý của người viết: “Tuy bài viết về đường nhưng lại có pha thêm chút phần cay đắng. Hình như đó là tính chất của cuộc đời.”
    Gần đây Kiên còn về VN cho những cours dạy thỉnh giảng ( như ở ĐH Y?) như Kiên kể hồi gặp nhau ở nhà hàng gì bên Bà Chiểu không? Chúc vui, khỏe.

    • Anh Hùng còn nhớ lần đó sao? Kiên dại dột nộp đơn nhưng vô cùng lo sợ khi được nhận vì phải dùng tiếng Việt trước các giáo sư đại học. Chắc là Đại Học đó định đóng cửa nên mới để Kiên “thỉnh giảng”. Nhân cơ hội đó mới được gặp lại anh Hùng, anh Hồng, và một số bạn bè Lô Dê. Cũng vui!

      Rất mong được tiếp tục đọc những sáng tác của anh Hùng. Chúc Anh vui nhiều.


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Danh mục

%d bloggers like this: